.:: Ban Hop Xuong PIO X ::.

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
  • default color
  • black color
Home Tổ Chức Ca Trưởng Bài Viết của Ca Trưởng Bản đệm đàn phụng vụ (phần 1)

Bản đệm đàn phụng vụ (phần 1)

Email In PDF.

THỰC HIỆN BẢN ĐỆM ĐÀN PHỤNG VỤ

NS Công Giáo Antonio Tiến Linh

(Khảo luận)

Bản đệm đàn (Bđđ) tiếng Đức gọi là Bekleidung nghĩa là mặc áo, tiếng Ý, Anh Pháp kêu là Accompagnement hoặc accompaniment, accompagner nghĩa là đi theo, là hộ tống. Mục đích của nó là đánh nổi bài ca chứ không gây rối hoặc lấn át bài ca. Có nhiều kỹ thuật khác nhau để đánh nổi bài ca như, bài ca chuyển hành nhanh, Bđđ đi chậm, bài ca ngân dài ở một dấu nhạc, Bđđ chạy nhanh hay phỏng diễn ý nhạc trước đó hoặc giới thiệu một nét mới của nhạc đề sẽ xuất hiện sau đó…

Xem những Bđđ của các nhạc sĩ bậc thầy như Bach, Mozart, Beethoven, Verdi … ta thấy Bđđ là thành phần cốt yếu của bài ca, nó được dùng để đánh nổi, để bổ túc và để nói lên những gì mà dòng ca chưa tỏ ra hết. Điều mà bản thân lấy làm thích thú nhất là nó cũng như chiếc áo đẹp, chỉ mặc vừa cho người này mà không vừa cho người khác, và khi Bđđ được viết cho nhiều nhạc cụ thì ví như chiếc áo thêu dệt công phu nhiều mầu sắc, lại càng thêm giá trị … Hoặc có thể ví Bđđ như một vườn hoa đầy màu sắc và bài ca như những con ong con bướm bay lượn trên nó. Hơn nữa, một người thì có thể có nhiều chiếc áo để thay đổi, thì bất cứ bài ca nào cũng vậy, có thể có nhiều kiểu viết hòa âm cho Bđđ hoặc những bản đàn độc tấu dựa trên nhạc đề đó, và từ đây phát sinh lối viết khai triển nhạc đề theo nhiều kiểu khác nhau và ta thường gọi là các khúc biến tấu trên một nhạc đề (variations), và cái khó còn lại là chọn những kiểu nào cho thích hợp nhất, xứng đáng nhất với bài ca.

Như vậy, viết Bđđ thuộc lĩnh vực hòa âm và sáng tác, có thể coi đó là sáng tác lần thứ hai, mục đích tạo nên cái mới để bổ túc để trang điểm để nâng đỡ … cho một dòng ca đã được sáng tác (vì nhạc đề là baì ca đã có sẵn nên nó phải là thành phần chính của Bđđ và không thể sửa chữa), và như thế nó rất bao la mênh mông với nhiều đòi hỏi cho người đệm đàn, trong đó trình độ, lương tri và sự kiên nhẫn là ba yếu tố cần thiết nhất.

Ta cũng nên hiểu rằng, khi hòa âm một dòng ca cho nhiều giọng nhiều bè hát khác nhau thì ta gọi là hòa âm cho ca đoàn, và khi hòa âm một dòng ca cho một hay nhiều thứ nhạc cụ ta gọi là hòa âm cho Bản đệm đàn. Và ngay từ đầu môn học hòa âm, nhà trường thường bắt học viên phải biết chơi Dương cầm (piano) hoặc Đại quản cầm (Orgue), là hai thứ đàn có thể chơi được nhiều bè cùng một lúc, biết để có thể chơi được những bản hòa âm mà bạn viết ra, như thế mới có kết qủa, bởi lẽ học hòa âm không phải là viết các công thức móc nối thế này thế kia, nhưng phải biết nghe, biết phân biệt các cơ cấu, liên kết hòa hợp hay tương phản trong các âm thanh … Nói đến đây ta sẽ thấy thêm một lợi ích khác, nếu bạn biết chơi Dương cầm hay Đại quản cầm thì mới có khả năng để viết một Bđđ ít nhất là thích ứng với khả năng đa dạng của hai cây đàn này, dĩ nhiên bạn phải học xong môn hòa âm, một môn học hao tổn khá nhiều công sức và đã khiến cho bao người bỏ cuộc, nhưng nó lại là nền tảng của mọi vấn đề trong ngành nghệ thuật này.

Xin nói thêm, khi viết xong Bđđ cho cây Dương cầm hoặc Đại quản cầm, thì từ những bè của Bđđ này, ta có thể phân phối ra thành nhiều sắc tiếng cho nhiều thứ nhạc cụ, lúc đó là ta đã phối khí cho dàn nhạc rồi.

Xem ra có một số người đệm đàn ở các xứ đạo chưa hiểu rõ chức năng của nó cũng như sự học hỏi cần thiết cho việc làm này. Có thể những anh chị em đó vì không có người nên đành phải đàn “liều” hoặc vì vâng lời, hoặc vì muốn ca đoàn dễ hát và giữ vững cung khi có tiếng đàn … vài ba buổi đàn cho ca đoàn hát và … tự cảm thấy tạm được, dần dần thành “quen” mà chưa hề hoặc chưa có điều kiện để qua trường lớp nào cả! Đó là chưa nói đến chuyện nghe anh này chị nọ ở nhà thờ kia có lối đàn hay với kiểu cách đặc biệt, bèn về xứ mình bắt chước y như thế mà chẳng cần biết nó có hợp hay không, có đúng kỹ thuật hay không … thậm chí còn có nơi áp dụng các kiểu đệm của các loại nhạc kích động hoặc trữ tình ủy mị, lả lướt vào trong việc đệm đàn ở nhà thờ mình!…

Với những ý tưởng trên và để cụ thể hóa vấn đề, xin trưng dẫn ra đây một vài kiểu viết hòa âm cho Bđđ, đây không phải là tất cả, nhưng theo cách nhìn khách quan về lĩnh vực này, nó chỉ là vài kiểu căn bản mà người viết nghĩ rằng trong số đó có những kiểu rất xứng đáng, rất phù hợp với cung cách đệm đàn phụng vụ ở mức độ dễ chấp nhận, nghĩa là không quá kinh điển, không quá cầu kỳ, không như cung cách nhạc đời nhưng cũng không tầm thường và nhiều người có thể đàn được. Và như thế, vấn đề được đặt ra không phải là Bđđ dễ hoặc khó, đơn giản hay phức tạp, mà nó có phải là thành phần không thể thiếu của một bài ca hay không, hoặc nó có xứng hợp để đánh nổi, để bổ túc cho bài ca hay không, đặc biệt là các bài thánh ca.

Sau đây, ngoài một kiểu viết hòa âm cho Hợp xướng không nhạc đệm (A cappella) là sáu kiểu viết hòa âm cho Bđđ (gồm 3 kiểu thông thường và 3 kiểu biệt lập) và hai kiểu dành cho đàn Orgue độc tấu (gồm một bài luân khúc và một bài tẩu pháp) với các bài phân tích bản đàn đi kèm, tất cả được xây dựng trên một nhạc đề của Lm. Kim Long, đó là bài LỜI CHÂN THÀNH.

1.BẢN ĐỆM ĐÀN THÔNG THƯỜNG

1.1.Nhạc đề là bè trên cùng của Bđđ

1.1.1. Ô nhịp 2: Dấu SOL ở dòng ca là dấu hoa mỹ, có thể coi đó là dấu nhấn, vì nhấn ở thì yếu nên không hiệu qủa lắm.

1.1.2. Ô nhịp 5: ĐÔ-RÊ–MI–FA và LA-SI-ĐÔ-RÊ ở hai bè trong có ý để phỏng diễn lại ý nhạc trước đó ở ô nhịp 4 (SOL–LA–SI ) để tạo thành đoạn nối câu, đồng thời sau đó thêm dấu RÊ và FA ở hai bè trong ( ĐÔ–RÊ–MI–FA và LA–SI–ĐÔ–RÊ) thì trở thành một nét nhạc đảo lộn sẽ được giới thiệu ngay sau đó ở ô nhịp 6 (RÊ–ĐÔ–SI–LA).

1.1.3. Cũng vậy, ở ô nhịp 7 có bè trong là LA–SOL–FA–MI–RỀ chuyển hành nhanh để phỏng diễn ý RẾ–ĐÔ–SI–LA trước đó, tuy là những dấu nhạc hoa mỹ ở bè trong, nhưng lại là nhạc đề sẽ được đánh nổi ngay sau đó ở bè trên trong cùng ô nhịp 8-9 (LA–SOL–FA–MI–RÊ).

1.1.4. Câu tiểu khúc được hòa âm bằng việc “Ghi động” (agitato), kỹ thuật này rất được ưa chuộng vào thời kỳ Baroque (TK.17), tức là mỗi thì nhịp trong nhạc đề đều được thay phiên nhau bị động liên tục, khi thì bè trên, lúc thì bè dưới hoặc bè giữa, nét nhạc ghi động này được lấy từ nhạc đề của ĐK (SOL–FA–MI–RÊ/ ĐÔ–SI–LA–SOL/ FA–MI–MI–RÊ ở các ô nhịp 12, 14 và 16).

Lời bình: Đây là lối viết Bđđ được xem là lý tưởng nhất và phổ biến nhất, có thể áp dụng cho hầu hết các ca khúc. Vì dòng ca của bài hát lại là bè trên cùng của Bđđ nên lối viết này dễ giúp cho người hát giữ vững được cung giọng trong khi hát, nhất là đối với những ban hát ca đoàn còn giới hạn về khả năng chuyên môn, cũng dễ cho người chơi đàn nhận ra diễn tiến của bài ca mà phối hợp nhịp nhàng trong khi hát. Lối viết hòa âm Bđđ này không quá khó cho tác giả, nhưng muốn viết hòa âm cho hay cũng không phải là dễ như ta thường thấy trong khi học hòa âm, và thực sự cách này đã thể hiện được điều mong muốn của Giáo hội : nhạc cụ dùng trong nhà thờ là để nâng đỡ tiếng hát.

Minh họa:

Bản đệm đàn 1-1(file PDF)

Lời chân thành 1-1 (file encore)

Nghe nhạc:


1.2. Nhạc đề là bè giữa của Bđđ

Cũng được dùng với kỹ thuật ghi động như đã mô tả ở 1.1.4 nhưng không mất tính đồng nhất. Trong 3 ô nhịp 2-3-4, bè trên cùng được chuyển hành lên, có ý tạo nên sự tương phản với bè trầm chuyển hành xuống đồng thời (RÊ–ĐÔ#–ĐÔ bình–SI–LA), là một ý của nhạc đề nhằm giới thiệu trước sẽ xuất hiện sau cùng của phần ĐK (LA–SOL–FA–MI–RÊ). Sự tương phản này như cái khung để trưng ra một bức tranh là nhạc đề được xuất hiện ở khu vực giữa.

1.2.1. Đoạn nối câu ở ô nhịp 5 được sử dụng dấu trì hoãn và dấu lượn.

1.2.2. Ô nhịp 7 cùng một ý như đã mô tả ở số 1.1.3.

1.2.3. Ô nhịp 9 có bè trên cùng (RẾ–ĐÔ–SI–LA–SOL) là phỏng diễn ý cuối của nhạc đề (LÁ–SOL–FA–MI–RỀ) ở ô nhịp 8 trước đó.

1.2.4. Phần TK cũng được ghi động, và cố gắng phỏng diễn nét chính tuy không cân đối.

Lời bình: Lối viết hoà âm Bđđ này nếu điều chỉnh lại một chút để đem ra thực hiện trên bốn bè hát dị giọng Soprano, Alto, Tenore và Basso thì phải khéo léo lắm mới có thể làm nổi được dòng ca chính, có nghĩa là cách thức này dễ làm cho dòng ca bị che lấp, điều này cũng là một thách đố đối với tác giả. Và như vậy, sẽ không quá khó khi ta xét về phương diện âm sắc và âm lượng, ý muốn nói đến sự khác biệt âm sắc và âm lượng của tiếng đàn với tiếng hát, nếu biết điều chỉnh hợp lý sao cho tiếng hát vẫn được tiếng đàn làm cho nổi bật do sự tương phản về âm sắc thì cũng dễ dàng chấp nhận. Ví dụ nếu dùng sắc tiếng Choir Ahhs hoặc Voice Ohhs hoặc sắc tiếng gần giống giọng người như bộ kèn Sax của đàn Organ để chơi Bđđ loại này thì có thể sẽ phủ lấp dòng ca của bè hát; tốt hơn là dùng những âm sắc khác biệt với giọng hát nhưng không chói tai như Strings, như Organ Pipe … thì khá lý tưởng. Đó là chúng ta vẫn chưa bàn đến sự tương phản của nhịp điệu, khi dòng ca chuyển hành thì các bè còn lại của Bđđ đứng yên chẳng hạn, hoặc khi dòng ca đứng yên vì hết câu nhạc thì các bè còn lại chuyển hành … vậy nói cho đúng, mặc dù dòng ca nằm ở bè giữa hay khu vực giữa của Bđđ, chúng ta vẫn có nhiều cơ hội để thực hiện các giải pháp sao cho dòng ca được đánh nổi, vấn đề còn lại là sự hiểu biết, là khả năng chuyên môn, là tính thẩm mỹ và lương tri của chúng ta.

Minh họa:

Bản đệm đàn 1-2(file PDF)

Lời chân thành 1-2(file encore)

Nghe nhạc:

1.3. Nhạc đề là bè trầm của Bđđ:

Có nhiều hạn chế hơn để phỏng diễn ý nhạc, các bè trên của Bđđ thường giữ vai trò hòa âm đắp cho đầy, tuy nhiên ta cũng thấy:

1.3.1. Ô nhịp 3 sang đầu ô nhịp 4: Bè trên cùng đã giới thiệu trước (RẾ–ĐÔ#– ĐÔ bình–SI ) nét nhạc cuối cùng của phần ĐK (SOL–FA–MI–RỀ).

1.3.2. Ô nhịp 5 sang đầu ô nhịp 6 cũng là hình thức đó ở bè trên cùng. Rồi sau này lại tái diễn bằng hình thức đảo lộn ở ô nhịp 13 sang đầu ô nhịp 14 và cũng ở bè trên cùng.

1.3.3. Ô nhịp 5 sang đầu ô nhịp 6, ở bè giữa (RỀ–MI–FA–RỀ–MI) là nét phỏng diễn của ý nhạc đề trong ô nhịp 3 trước đó (SOL–LA–SI-SOL-LA).

1.3.4. Nét nhạc này cũng được phỏng diễn ở bè trên cùng từ giữa ô nhịp 6 sang ô nhịp 7 (LÀ–SI–ĐÔ–LÀ–SI ).

1.3.4. Một lần nữa, nét nhạc cuối cùng nhạc đề bè trầm từ ô nhịp 8 sang ô nhịp 9 (LA–SOL–FA–MI–REà) cũng được mô phỏng bằng việc đảo lộn nét nhạc ngay sau đó ở bè trên cùng trong ô nhịp 9-10 (SOL–LA–SI–ĐÔ–RẾ) để kết thúc phần ĐK.

1.3.5. Ô nhịp 14 : Có 2 bè trong là nét mô phỏng phóng khoáng của ý nhạc đề vừa đi qua trong ô nhịp 13 (FA–SOL–LA–FA–RỀ), đồng thời nó cũng đóng vai trò là đoạn nối câu.

1.3.6. Ô nhịp 16: Bè trên cùng đã giới thiệu 1 nét nhạc mà nhạc đề sẽ xuất hiện thực sự ngay sau đó ở ô nhịp 17.

Lời bình: Để viết hòa âm cho một bè trầm có sẵn ở giai đoạn đầu của môn học này thì thường rất đơn giản, nhưng thật không phải dễ ở mức độ sâu hơn. Theo cách này thì nhạc đề chính nằm ở bè thấp nhất, vậy nhạc đề càng khó được nổi bật hơn, nhạc đề càng ít có cơ hội được nâng đỡ nên ta có thể nhận xét ngay: không mấy thích hợp để thực hiện trong thánh ca thánh nhạc. Nói rằng không mấy thích hợp ở đây chỉ là theo nhãn quan của giới bình dân, theo quan điểm của nghệ thuật thì giải pháp nào cũng tốt đẹp nếu người nghệ sĩ biết khéo léo vận dụng các qui tắc khách quan của nghệ thuật, rồi ca đoàn và dàn nhạc phụ họa được vị chỉ huy có hiểu biết và kinh nghiệm đứng ra hướng dẫn điều khiển thì chắc chắn vẫn tốt đẹp và xứng đáng như thường. Ta có thể dễ thấy rất nhiều bài thánh ca, trong các version của nó, bè trầm là nhạc đề chính như bài “Away in a manger”, “The First Nowell”, “Adeste Fideles” … Mà hai ban hợp xướng Mormon Tabernacle và Mendalion đã từng trình bày, hoặc một số tác phẩm với chỉ nguyên giọng nam như ban Cosaques du Don ở Nga … Hoặc hơn nữa, một số tác phẩm thánh ca VN mà phần hòa âm (nguyên chỉ nói đến 4 bè hợp xướng) đã để dòng ca chính làm bè trầm mà chúng ta vẫn dễ dàng chấp nhận như nhiều ca đoàn đã thể hiện, mặc dù ở tầm tiếng thấp nhưng nhạc đề chính vẫn được nổi bật, như: “Chiên vượt qua”, của Cát Minh – hòa âm TL, “Tâm tình hiến dâng” của Oanh Sông Lam – hòa âm: CH.

 

Minh họa:

Bản đệm đàn 1-3(file PDF)

Lời chân thành 1-3(file encore)

Nghe nhạc:

Lần cập nhật cuối ( Thứ sáu, 16 Tháng 12 2011 00:57 )  

Nhạc Nền

Trang Thành Viên



Số người đang Online

Hiện có 1 khách Trực tuyến

Lượt Truy Cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay105
mod_vvisit_counterHôm qua272
mod_vvisit_counterTuần này105
mod_vvisit_counterTháng này3423
mod_vvisit_counterTổng Cộng308012